Pogwizdów

Instytucje

• Zespół Szkół Gminnych w Pogwizdowie
• Wiejski Dom Ludowy

Pogwizdów – jedna z najpiękniej położonych wsi na południu gminy. Siedziba parafii (1335 r.). od 1596 roku przy kościele istniała już szkoła, a w XVIII wieku – szpital. Drewniany kościół parafialny pw. św. Szymona i Judy Tadeusza z przełomy XV i XVI wieku, przebudowanych w latach 1896-1913. Barokowy wystrój wnętrz z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej z XVI wieku. Na miejscowym cmentarzu m.in. grób rodziny Niwickich zasłużonych dla rozwoju ziemi bocheńskiej. W górnej (północnej) części wsi prześlicznie położona droga (trasa turystyczna) prowadząca z przysiółka Berdychów do Czyżyczki (górna część Gierczyk). Można z niej podziwiać panoramę Beskidu Wyspowego, Tatry i Pieniny, a także  drogę Via Regia Antiqua.

Opis herbu

W polu złotym miotła wiklinowa koloru naturalnego stojąca wiązaniem ku górze.

Uzasadnienie

Od dawna rzemiosłem charakterystycznym dla miejscowej ludności było miotlarstwo.

Prezentacja i historia wsi

Pogwizdów położony w południowej części Gminy Bochnia, w województwie małopolskim. Sąsiaduje z następującymi miejscowościami:

Od wschodu – Kopaliny Wielkie, Olchawa,
Od południa – Nieszkowice Wielkie, Zawada, Nieprześnia
Od zachodu – Dąbrowica, Łapczyca,
Od północy – Bochnia.

Leży na Pogórzu Wiśnickim. Teren jest pagórkowaty, porozcinany płytkimi dolinami – debrzami. Pagórki w południowej części wsi są to pagórki morenowe, polodowcowe zbudowane z gliny przywleczonej tutaj przez lodowiec. Znajduje się w nich czerwony granit skandynawski, który jest eratykiem. Stoki wzniesień modelowane są przez osuwiska. W dolinie występują tereny podmokłe, porośnięte przez lasy. Z północy na południe płynie tu potok, dopływ rzeczki Polanki. Nosi nazwę „Pogwizdowianka”, nazwany tak przez dzieci z miejscowej szkoły w 1995, w ramach konkursu ekologicznego.
Na temat nazwy wsi istnieją dwie teorie. Według pierwszej to miejscowość należąca do człowieka imieniem Pogwizd. Takiego imienia nie podają jednak staropolskie źródła językowe, ale można go utworzyć od czasownika gwizdać. Drugi pogląd uznaje Pogwizdów za nazwę o charakterze przezwiskowym. Oznacza ona miejsce niedostępne, oddalone od jakiegoś centrum, leżące na uboczu, gdzie tylko wiatr gwiżdże. Za takim rozumieniem nazwy przemawiają liczne nazwy terenowe, przysiółki, pola, części wsi położone poza zwartym obszarem zabudowanym, gdzie naprawdę wiatr dokucza. (Wygwizdów, Wygwizdowo, Gwizdołka). Dokładna data powstania Pogwizdowa nie jest znana. Założony został prawdopodobnie w XIII wieku, w czasie drugiego etapu kolonizacji na prawie niemieckim.

Kościół

Powstanie parafii Pogwizdów założonej przez mnichów z Opactwa Tynieckiego określa się na rok 1325 (1335 – Kiryk, s. 63). Parafia liczyła wtedy około 330 osób. Dane te pochodzą z ksiąg świętopietrza z biblioteki watykańskiej. Długosz pisze, że w tym czasie w Pogwizdowie był drewniany kościół. Przy kościele istniało 10 łanów kmiecych, z których dziesięcinę pobierał kościół św. Piotra i Pawła w Krakowie. Kościół p.w. Świętch Szymona i Judy Tadeusza zbudowany został na przełomie XV i XVI wieku. Ostatnia jego przebudowa miała miejsce w 1926 roku.
Budynek świątyni jest konstrukcji drewnianej, zrębowej, szalowany, z dachem przykrytym blachą, jednonawowy z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Wnętrze nakryte jest stropem płaskim
w nawie z zakrzywieniami wspartymi na słupach. Łuk tęczy jest ostry, ze sznurowatym ornamentem. Belka tęczowa profilowana. Polichromię wykonał w 1959 roku Walerian Kasprzyk.
Na ścianach znajdują się sceny figuralne, na sklepieniach motywy roślinne nawiązujące do gotyckiego malarstwa patronowego.
W kościele są trzy ołtarze barokowe z II połowy XVII wieku ze zwieńczeniami rokokowymi. Ołtarz główny pochodzi z XVIII wieku. Widnieje w nim obraz świętych Szymona i Judy Tadeusza, pochodzący z 1802 roku. Jest to kopia lub obraz zastępczy. W lewym ołtarzu jest obraz Matki Bożej Częstochowskiej z XVII wieku. (replika obrazu bocheńskiego).

Gospodarka

Na podmokłych łąkach Pogwizdowa od wieków rosła wiklina. Służyła ona miejscowej ludności do wyrobu mioteł. Zysk z produkcji i handlu miotłami stanowił dla licznych mieszkańców główne źródło utrzymania. Stąd też utarło się nazywać mieszkańców Pogwizdowa „miotlarzami”. Świadczy o tym miejscowa przyśpiewka:

 „Pogwizdowa imię
Z mioteł w świecie słynie
I wioska miotlarzy
Nigdy nie zaginie.”

Lub inna, autorstwa Zofii Pukal:

„Pogwizdowa imię
Nigdy nie zaginie,
Ani na pagórku,
Ani na dolinie.

Nigdy nie zaginie,
Zaginąć nie może,
Dawni jego mieszkańcy
To słynni „mietlorze.

Ta wieś z mioteł słynie
Od dziada, pradziada,
Wszyscy o tym wiedzą,
Każdy o tym gada.

Dzisiaj to rzemiosło
We wsi już nie znane,
Przeszło do historii,
Ludziska kochane”.

Opracowano na podstawie kroniki szkolnej „Pogwizdów – Moja mała Ojczyzna”,1998.