Gmina Bochnia - historia

      Pod względem atrakcyjności historycznej Gmina Bochnia należy do najciekawszych
w Małopolsce. Osadnictwo z czasów państwa Wiślan rozkwitało w dwóch bliskich sobie ośrodkach: Łapczycy i Chełmie. Łapczyca (jako Labscicia et cum sale - Łapczyca z solą) wymieniona jest w bulli kardynała Idziego
z 1105 roku jako część własności klasztoru Benedyktynów z Tyńca. Jest to wieś
o najstarszej na bocheńszczyźnie zapisanej historii, jedna z najstarszych miejscowości
w Polsce południowej i głównych centrów osadniczych regionu bocheńskiego. Znajdują się tam ślady, średniowiecznego grodziska, którego świetność przypadła na czas od IX do XI wieku.

       Inne historyczne miejscowości to Bogucice, Krzyżanowice, Nieszkowice,  Pogwizdów oraz położone na skraju Puszczy Niepołomickiej – Stanisławice. Pierwsza informacja o Puszczy pochodzi  z dokumentu
z 1242 roku, kiedy jeszcze nazywano ją „Las Kłaj”.      
 W 1393 roku występują już pod nazwą „Las Niepołomicki”, a w 1441 roku użyto po raz pierwszy nazwy „Puszcza Niepołomicka”.      Przymiotnik "Niepołomicka" pochodzi od staropolskiego słowa niepołomny, co znaczyło coś twardego, niezniszczalnego. Przez cały okres dziejów Polski puszcza była własnością państwa – najpierw królów Polski (XIII – XVIII w.), a po rozbiorach przeszła na własność Skarbu Państwa.

     Wielką wartość historyczną posiada położony w Łapczycy, przy historycznym Szlaku Bursztynowym, zwanym później Królewskim (obecnie Via Regia Antiqua) kościół gotycki
z 1360 roku, ufundowany przez Kazimierza Wielkiego (jak głosi legenda -jako dar pokutny za grzechy z piękną Żydówką Esterą). 

Od 1849 roku corocznie z Bochni do łapczyckiego kościółka odbywa się pielgrzymka na pamiątkę cudownego ocalenia miasta od epidemii cholery.

Długie wieki puszcza była znakomitym terenem łowieckim, z którego korzystali królowie polscy. Leśną drogą zwaną „Królewską” udawali się na polowania w głąb puszczy m.in. królowie: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, Zygmunt Stary, Zygmunt August, Stefan Batory, August II Sas. Polowano tu wtedy na grubą zwierzynę: niedźwiedzie, dziki, tury, łosie, jelenie, żubry, wilki.

     W czasach zaborów podbocheńskie miejscowości charakteryzowała praca u podstaw mieszkających tu ludzi. Wielu z nich czynem zbrojnym a nawet własnym życiem przyczyniło się do odzyskania przez Polskę niepodległości. Postać Józefa Chwiałkowskiego, który zginął w Powstaniu Styczniowym w 1863 r. upamiętnia obelisk w centrum Łapczycy.

     Patriarcha jerozolimski Monachus jest autorem dokumentu z 1198 roku, z którego wynika, że możnowładca Mikora z rodu Grafitów ofiarował Zakonowi Bożogrobców z Miechowa wieś Chełm z kościołem, dziesięcinami, targiem a nawet karczmą. Sól – wielkie bogactwo naturalne ziemi bocheńskiej była głównym czynnikiem jej rozwoju a w efekcie – doprowadziła do powstania miasta Bochni funkcjonującego na prawie magdeburskim od 1253 roku.

     Niezwykle interesująca jest historia Gawłowa, wsi zamieszkiwanej do 1945 roku przez dawnych kolonistów niemieckich i ich potomków, osiadłych w czasach kolonizacji józefińskiej po I rozbiorze Polski. Do II wojny światowej w sąsiednich Majkowicach działała nawet niemiecka szkoła. Na uwagę zasługuje fakt, że społeczność niemiecka i polska egzystowały tu przez półtora wieku w pełnej harmonii i szacunku.

Od 1999 roku
w Chełmie funkcjonuje Muzeum Parafialne Zakonu Stróżów Bożego Grobu (Bożogrobców), którego twórcą i kustoszem jest proboszcz tutejszej parafii p.w. Narodzenia Jana Chrzciciela – ks. Antoni Tworek.

    W czasie II wojny światowej ziemia bocheńska doświadczyła wielu tragicznych wydarzeń. 10 września 1939 roku na skraju Puszczy Niepołomickiej miała miejsce największa potyczka zbrojna na Bocheńszczyźnie. Zginęło
w niej ponad 50 żołnierzy Armii Kraków.  

Najcenniejsze eksponaty to ornaty wyszywane złotą i srebrną nicią
z XVII do XIX w., monstrancja
i puszka z XVII
i XVIII w.
Część ekspozycji znajduje się w dzwonnicy.
Od 2004 roku działa w tej miejscowości galeria sztuki "Chełm".

       Inną wojenną tragedią było rozstrzelanie przez Niemców ponad 500 Żydów w Baczkowie - w ramach likwidacji bocheńskiego getta
25 sierpnia 1942 roku.                                         Dziś upamiętnia to cmentarz
i pomnik na skraju Puszczy Niepołomickiej.

      Na północy gminy w Bessowie zachowały się ślady osadnictwa z IV i V wieku n.e., ceramika, pozostałości dymarek do wytopu żelaza i narzędzi rolniczych. W latach siedemdziesiątych XX wieku dokonano tu wielu sensacyjnych odkryć archeologicznych, które sprawiły, że wieś ta stanowi „eldorado” dla naukowców.

W sąsiedniej Cerekwi, według legendy osiedlili się wojownicy tatarscy, którzy byli uczestnikami najazdów chana na ziemie polskie w XIII wieku.

        O bohaterskiej załodze „Liberatora”, która zginęła udzielając pomocy walczącym powstańcom warszawskim przypomina Pomnik Lotników w Nieszkowicach Wielkich.

W 2004 roku miejscowy Zespół Szkół Gminnych nazwany został imieniem Lotników Polskich.

     Bardzo starą miejscowością jest również Brzeźnica, wieś położona na wschodzie gminy (pierwsza wzmianka pisana z 1242 roku).
Od 1282 przez kilkadziesiąt lat była miastem. Legenda głosi, że św. Stanisław ze Szczepanowa jako biskup krakowski był prześladowany przez Króla Bolesława Śmiałego i uchodził z Krakowa. Tutejsi mieszkańcy odmówili mu wody i noclegu. Po nocy spędzonej w kopie siana wzniósł ręce do nieba, pomodlił się i uderzył laską w ziemię. Od tej pory
w miejscu tym do dnia dzisiejszego płynie krystalicznie czysta woda, uważana przez miejscowych za cudowną. Natomiast współcześni mieszkańcy znani są z gościnności
i aktywności społecznej.

      W Grabinie w przeddzień wyzwolenia
w styczniu 1945 roku, faszyści spacyfikowali całą wieś i rozstrzelali mieszkańców Grabiny
i sąsiedniej Buczyny.

Od września 2005 roku zwiedzać można tu wiejską galerię sztuki Adama Migdała- "Brzeźnica 69". 

powrót...