|
Chełm, wieś niedaleko rzeki Raby, powiat bocheński o 9
kilometrów od Bochni. Parafia katolicka dekanatu
bocheńskiego. Już w XIX wieku miała wiernych 4046. Kościół
erekcji niewiadomej, konsekrowany 1825, akta od 1769.
Dawniej należała parafia Chełm do bożogrobców miechowskich.
(Sulimierski, 1880, T. 1, s. 559) Na prawym, wysokim brzegu
Raby położona jest miejscowość Chełm - jedna z najstarszych
i najciekawszych w regionie bocheńskim. Pierwsze wzmianki o
tej osadzie pochodzą z 1198 r. (Kiryk, s. 63), ale
najstarsze ślady osadnictwa na pobliskim Grodzisku sięgają
jeszcze czasów neolitu. Nic w tym dziwnego, bo owe grodzisko
to wyjątkowe miejsce,
o naturalnych walorach obronnych, z którego roztaczają się
widoki na dolinę Raby i Pogórze. W XII wieku osada chełmska
musiała być już dobrze zagospodarowana, skoro komes Mikora
nadał ją zakonowi Bożogrobców z Miechowa wraz z kościołem,
przynależnymi do niego dziesięcinami, targiem oraz karczmą.
Oprócz tego zakonnicy w czasach późniejszych pobierali cło w
komorze celnej usytuowanej przy przeprawie przez Rabę.
Parafią chełmską władali Bożogrobcy aż do roku 1819 tj. do
kasaty zakonu. Gród i kościół położone były przy prastarym
trakcie handlowym biegnącym z Krakowa na Ruś i Węgry. Przez
setki lat podróżni i karawany kupieckie ciągnęli tą drogą,
nazywaną dziś
Starym Gościńcem,
wioząc bursztyn, sól, sukna, węgierską miedź i wina,
wschodnie tkaniny i egzotyczne przyprawy. Część z nich
wystawiała może swoje towary na targu nad Rabą, stąd obecna
nazwa wsi - Targowisko. Wielu zatrzymywało się na postój w
karczmie zwanej "Turek".
W czasach Długosza parafia chełmska była jedną z większych i
zamożniejszych w okolicy Bochni. Należały do niej wsie:
Chełm, Targowisko, Moszczenica, Gierczyce, Siedlec,
Łężkowice, Książnice, Grodkowice, Nieszkowice Małe i
Wielkie, Biernaszowice, Dąbrowica, Grabina, Buczyna,
Stradomka
i Włostowice. Na przestrzeni wieków istniały tu ogółem trzy
kościoły. Obecny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela został
wzniesiony w stylu barokowym przez Bożogrobców w latach 1738
- 1749.
O dawnych właścicielach świadczą "podwójne" krzyże
zwieńczające dach i sygnaturkę świątyni oraz zabytkową
dzwonnicę. Przy wejściu do świątyni zachowała się tablica
epitafijna zmarłego
w 1641r. Jan Innocentego Petrycego, doktora medycyny i
filozofii, historiografa, poety i profesora Akademii
Krakowskiej. Wewnątrz kościoła uwagę zwraca barokowy ołtarz
główny wykonany
w 1749 r. przez Piotra Korneckiego - snycerza i malarza z
Gdowa, który kilkanaście lat później zmieni także wystrój
fary bocheńskiej.
Najcenniejsze eksponaty jakie pozostały po Stróżach Bożego
Grobu w Chełmie są dziś zgromadzone w muzeum parafialnym,
utworzonym w 1999r. Są to m.in. unikatowe kroniki parafialne
sięgające XVI w., księgi parafialne prowadzone od XVII
stulecia, inwentarze, plany, mapy, mszały, zabytkowe ornaty,
szaty liturgiczne i wiele innych. W najbliższym sąsiedztwie
kościoła warto zobaczyć cmentarz parafialny założony w
1819r. z interesującymi nagrobkami oraz kwaterą wojskową z I
wojny światowej. Wymienione obiekty w połączeniu z pięknym
położeniem na wzgórzach otoczonych przez rzekę Rabę, tworzą
wyjątkowy zespół, pozwalający zanurzyć się
w ponad ośmiowiekowych dziejach tej miejscowości i parafii.
(Strona internetowa:
www. bocheńskie.pl autorstwa Janusza Paproty.), („Ziemia
Bocheńska” artykuł Pawła Michalczyka). |
